Uluslararası karayolu taşımalarında taraflar arasındaki ilişkiyi belirleyen temel düzenleme, CMR Konvansiyonu (Eşyanın Karayoluyla Uluslararası Taşınması Sözleşmesi Hakkında Konvansiyon) ve bu konvansiyona göre düzenlenen CMR taşıma senedidir. Belgenin doğru doldurulması ve taşıyıcının sorumluluk kurallarının bilinmesi, olası bir kayıp veya hasarda hakkınızı korumanın ilk adımıdır.
CMR taşıma senedi nedir?
CMR belgesi, taşıma sözleşmesinin yapıldığını ve yükün taşıyıcı tarafından teslim alındığını gösteren belgedir. Konvansiyona göre senet üç asıl nüsha olarak düzenlenir ve gönderici ile taşıyıcı tarafından imzalanır: birinci nüsha göndericide kalır, ikinci nüsha yükle birlikte alıcıya gider, üçüncü nüsha taşıyıcıda kalır.
Senette genellikle şu bilgiler yer alır:
- Düzenlenme yeri ve tarihi; gönderici, taşıyıcı ve alıcının ad ve adresleri
- Yükün teslim alındığı yer ve tarih ile teslim edileceği yer
- Eşyanın cinsi, ambalaj şekli, koli adedi, işaret ve numaraları
- Brüt ağırlık veya diğer miktar bilgileri
- Taşıma ücretine ilişkin bilgiler ile gümrük ve diğer işlemler için talimatlar
Yükleme sırasında dikkat edilecekler
Taşıyıcı, yükü teslim alırken koli sayısını, işaretleri ve yükün ile ambalajın görünür durumunu kontrol eder; uygun görmediği durumlar için senede çekince (rezerv) yazabilir. Gönderici olarak senetteki bilgilerin faturanız ve çeki listenizle uyumlu olduğundan emin olun; eksik veya hatalı bilgi, varışta gümrükte ve olası bir hasar talebinde sorun yaratabilir.
Taşıyıcının sorumluluğu ve sınırı
CMR'ye göre taşıyıcı, yükü teslim aldığı andan teslim edene kadar meydana gelen kayıp ve hasardan ve teslimdeki gecikmeden sorumludur. Ancak bu sorumluluk sınırlıdır: kayıp veya hasar için ödenecek tazminat, kural olarak eksik ya da hasarlı malın brüt ağırlığının kilogramı başına 8,33 SDR (IMF'nin Özel Çekme Hakkı birimi) ile sınırlıdır. Gecikme hâlinde tazminat, taşıma ücretini aşamaz.
Taşıyıcı; hasarın göndericinin kusurundan, malın kendi niteliğinden veya kaçınılması mümkün olmayan durumlardan kaynaklandığını ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Yetersiz ambalaj, göndericinin yaptığı yükleme veya istifleme ve yetersiz işaretleme de konvansiyonda sayılan özel risk hâlleri arasındadır. Bu nedenle doğru ambalaj ve paletleme yalnızca hasarı önlemek için değil, sorumluluğun belirlenmesi açısından da önemlidir.
Kilogram değeri yüksek olan elektronik ürünler, makine parçaları veya tekstil ürünlerinde bu limit malın gerçek değerinin altında kalabilir. Konvansiyon, ek bir ücret karşılığında senede daha yüksek bir değer beyanı yapılmasına imkân tanır; yük sahipleri ayrıca kendi sigortacıları aracılığıyla emtia sigortası yaptırmayı da değerlendirebilir.
Yurt içi karayolu taşımalarında CMR değil, Türk Ticaret Kanunu'nun taşıma hükümleri uygulanır; kanun da taşıyıcının sorumluluğu için benzer şekilde kilogram başına 8,33 SDR sınırı öngörür.
Hasar veya eksik teslimde süreler
- Görünür hasar veya eksiklik: Teslim sırasında CMR senedine veya teslim belgesine açıkça not düşün (çekinceli teslim) ve taşıyıcıya imzalatın.
- Görünür olmayan hasar: Teslimden itibaren 7 gün içinde (Pazar ve resmî tatiller hariç) taşıyıcıya yazılı ihbarda bulunun.
- Gecikme: Gecikmeden doğan talepler için, yükün alıcının emrine verilmesinden itibaren 21 gün içinde yazılı bildirim gerekir.
- Kanıt: Hasarı ve ambalajı fotoğraflayın, mümkünse video çekin; inceleme yapılana kadar hasarlı malı ve ambalajı atmayın.
CMR'ye tabi taşımalardan doğan davalarda zamanaşımı süresi kural olarak bir yıldır; kast veya buna eşdeğer ağır kusur hâllerinde bu süre üç yıldır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut bir uyuşmazlıkta uzman bir hukukçuya danışmanız önerilir.
Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya yönlü taşımalarınız için Uluslararası Karayolu Taşımacılığı sayfamızı inceleyebilir ya da ücretsiz teklif isteyebilirsiniz.
